АЕ — Археографический ежегодник
АЗР — Акты, относящиеся к истоpии Западной России. Т
. I—V. СПб., 1846—1853.АрЮЗР — Архив Юго–Западной России, издаваемый комиссиею для разбора древних актов.
АСД — Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо–Западной России.
БГЧ — Беларускi гiстарычны часопiс
БІНІМ — Беларускi iнстытут навукi i мастацтва
БЭФ — Белоруссия в эпоху феодализма
ВИ — Вопросы истории
ЖМHП — Журнал Министерства народного просвещения
ЛОИИ — Ленинградское отделение Института истории
ОРЯС — Отделение русского языка и словесности
ПДС — Памятники дипломатических сношений древней России с державами иностранными
ПСРЛ — Полное собрание русских летописей
РБС — Русский биографический словарь
РИО — Русское историческое общество
СИЭ — Советская историческая энциклопедия
ЧОИДР — Чтения в императорском обществе истории и древностей Российских при Московском университете
ЭГБ — Энцыклапедыя гiсторыi Беларусi
HRM — Historica Russiae monumenta ex antiquis exterarum gentium arcivis et bibliothecis deprompta ab A. I. Turgenevio. V. I — II.
Petropoli, 1841—42. Другi тытул: Акты исторические, относящиеся к России, извлечённые из иностранных архивов и библиотек А. И. Тургеневым.HRS — Historiae Ruthenicae Scriptores exteri saeculi XVI. V. I—II. Berolini et Petropoli, 1841—42.
KH — Kwartalnik historyczny
MMAHP — Monumenta medii aevi historica, res gestas Poloniae illustrantia.
MHSM — Monumenta historica Slavorum meridionalium vicinorumque populorum e tabulariis et bibliothecis Italicis deprompta, collecta atque illustrata a Vincentio Jakuscev.
T. 1. Varsaviae, 1874. Другi тытул: Исторические памятники южных славян и соседних им народов, извлеченные из итальянских архивов и библиотек, собранные и объясненные Викентием Якушевым.MPH — Monumenta Poloniae Historica. Wyd. A. Bielowski. T. II. Lw
уw, 1872. T. IV. Lwуw, 1884.PSB — Polski S
іownik BiograficznySRH — Scriptores Rerum Hungaricarum. T. 1—3. Vindobonae, 1746—1748.
SRP — Scriptores Rerum Prussicarum.
Т. 1—5. Leipzig, 1861—1874.
ЗМЕСТ
Уводзіны
. Моц традыцыi1. “Тацiшчаўскiя звесткi” i праблема дакладнай атрыбуцыi
2. Incipiunt Russiae Albae
3. Weizzen-Reuzzen
крыжацкiх “рэйзаў”4. Памылка Карамзiна
5. “Белый цаpь всеа Руси”
6. “О час! О веды!”
7.
Венгерскi след8. “
Белая Русь, где Новгород стоить”9. Ад Севiльi да Упсалы
10. “Как был Полотеск за царем...”
11. “Сумежная i падуладная”
12. Геаграфiчны трыкалор
13. Міф і рэальнасць
14. Дзе яшчэ шукаць Белую Русь
Заключэнне. Дзесяць тэзiсаў пра Белую Русь
Храналагічная табліца
Каментары, крынiцы i лiтаратура
Спiс скаротаў
„Албаны маюць зеленаватыя зрэнкі і лепей бачаць уначы“. Фрагмент Херэфордскай карты свету (канец XIII cт.)
Генiяльны вучоны сярэднявечча Роджэр Бэкан (каля 1214—каля 1294). Магчыма, згаданая ў яго “Вялікім творы” краіна
Leucovia — адзін з прататыпаў Белай Русі.Магчымыя межы “краіны Вісу”:
1 — прыблізная мяжа тапонімаў на “Весь” у ХIX—XX ст.;
2 — размяшчэнне тапонімаў, якія этымалагізуюцца з вепскае мовы.
Паводле „планiсферы Борджа“ (сярэдзіна XV ст.),
Albania Magna знаходзіцца па суседству з краінай ваяўнічых амазонак, недзе недалёка ад Паўночнага акіяну. Ці выпадкова і з Terra feminarum Адама Брэменскага, краінай Quenland скандынаўскiх геаграфiчных трактатаў і востравам Amaзonia на карце Фра Маўра суседзяць, адпаведна, albani-wizzi, albani i Rossia biancha?Герб Фрыдрыха фон Кройцпека, удзельніка “рэйзы” “на белых русаў, на крэпасць Айзенбург” (каля 1348 г.).
Герб Ганса фон Траўна, удзельніка “рэйзы” на Ізборск — “добры горад на Белай Русi” — у 1356 г.
Польская і венгерская дэлегацыі на Канстанцкім саборы. Мініяцюра з “Хронікі” У. Рыхенталя.
Дэлегацыя Цамблака на Канстанцкім саборы.
Прысяга праваслаўнага духавенства на вернасць Рыму.
“Саюз белага караля з белымі рускiмі”. Гравюра Ганса Буркмайра (1515). У 1491 г. Буркмайр гравіраваў канцэптуальна важную для фіксацыі назвы Белая Русь y еўрапейскай навуковай традыцыі Айхштэцкую карту.
Партрэт Сігізмунда Герберштайна з яго біяграфіі (1560).
Клаўдзiй Пталемей. Застаўка з „Сусветнай Хронікі“ Гартмана Шэдэля (1493)
.Cарматыя паводле К. Пталемея. Рэканструкцыя Дж. Томсана.
Карта айкумены тыпу “О—Т” (
Orbis Terrarum) Iсiдора Севiльскага (каля 600 г.). На працягу многіх стагоддзяў Ісідор лічыўся найбольшым аўтарытэтам у геаграфіі. Да яго апісання Албаніі, магчыма, узыходзіць уяўленне сярэднявечных схаластаў пра Белую Русь.Фрагмент карты Фра Маўра (арыентавана на поўдзень). На паўднёвым захадзе ад Белай Русі (
Rossia Biancha) знаходзіцца Амазонія (Amaзonia).Rossia Biancha паводле карты Фра Маўра належыць хутчэй Азіі, чым Еўропе, як і загадкавая Sibir.
Разгортка глобуса. Іаган Шонер (?), Hюpнбеpг, 1535 г.
Фрагмент карты свету з
Margaritha philosophica nova Грэгара Райша (1515 г.). Сучаснай Беларусі, як і ў многіх іншых крыніцах, тут адпавядае менавіта Russia Rubra, a Russia Alba — Вялікаму Ноўгараду.Карта свету Роберта Торна (1527) — спрошчаная версія карты з
Margaritha philosophica nova.Фрагмент карты
Orbis Typus Universalis М. Вальдзеемюлера (1513). Russia Alba pаскiнулася па абодвух беpагах Дона, вышэй упадзення ў яго Севеpскага Данца.Фрагмент
карты Tabula Moderna Sarmatie Evr. Вальдзеемюлерa (1513).Russia Alba Sive Moskovia на карце Беневентана—Вапоўскага (1567).
У майстэрнi картографа. Медзярыт Страдануса ( XVI ст.).
Фрагмент
Carta Marina Navigatoria Portugallen Navigationes... Вальдзеемюлера (1516).Фрагмент
спісу Gu2 хронікі Мюгельна, дзе згадваюцца “белыя русіны”. Публікуецца з ласкі бібліятэкі герцага Аўгуста.Фрагмент
аўтографа Дубніцкай хронікі, дзе паведамляецца пра выправу Людвіка I праз„землі белых русінаў“ (1352). Публікуецца
з ласкі бібліятэкі Сецэньі і Цэнтральнаеўрапейскага універсітэта (Будапешт).Клаўдзiй Пталемей і астралогія. Алегорыя Аронцыя Фінэ (1515 г.).
“Цмок” — герб роду Ляцкіх у ВКЛ, прыняты Іванам Ляцкім.
Дэталь карты паўшар’яў Герарда Меркатара. Надпіс
Russia Alba размешчаны ўздоўж ракі, якая ўпадае ў Фінскую затоку з усходу, хутчэй за ўсё, Нявы. Такая лакалізацыя можа быць указаннем на Іжорскую зямлю, узыходзячы да нейкіх скандынаўскіх крыніц, ускосным пацвярджэннем чаго з’яўляецца „Хроніка Эрыка“.Герард Меркатар. Партрэт Г. Гольцыўса (1574).
Carta Marina Scandinavia
Олаўса Магнуса (1539).Себасцьян
Мюнстэр. Дрэварыт з базэльскага выдання “Усеагульнай Касмаграфіі” (1559).Фрагмент карты т.зв. тыпу
Landtafel (1588). На картах гэтага тыпу, якія амаль ідэнтычныя карце Мюнстэра Polonia et Ungaria Nova Tabula (1540), Белая Русь прыкладна адпавядае Старадубскаму і Ноўгарад-Северскаму княствам першай трэці XVI ст., як у Беневентана—Вапоўскага (1507) i Вальдзеемюлера (1513).Карта Гастальды
Moschovia Nvova Tavola (1561).Rossia bianca на карце Гастальды для iтальянскага перакладу „Нататак“ Герберштэйна (Венецыя, 1550), прыкладна адпавядае Цэнтральнай Карэліі.
Марцін Кромер, славуты польскі гісторык, які першым свядома ўжыў назву Белая Русь у дачыненні да нашай краіны.
Russia Alba
на каpце Еўропы Каспара Вопеля (Антвеpпен, 1566). Прыцягвае ўвагу непраўдападобна вялікае Белае возера (Lacus Candidus), нібыта выток Волгі, Дняпра і Дзвіны.Аблога Полацка Іванам Жахлівым у лютым 1563 г. паводле тагачаснага аўгсбургскага “лятучага лістка”. 16-гадовае знаходжанне горада з акругай пад маскоўскай акупацыяй было адным з асноўных фактараў, якія паспрыялі канчатковаму замацаванню за гэтай часткай ВКЛ назвы Белая Русь
.Мацей Стрыйкоўскі. Партрэт з “Хронікі польскай...” (1582).
Карта Іагана Батыста Хомана з
Atlas Novus (Нюрнберг, 1701).Адна са стэрэатыпных карт Самсона д‘Абэвіля, на якіх
Russia Alba лакалізуецца ў межах Полацкага ваяводства.Белыя мядзведзі. Ілюстрацыя з “Гісторыі паўночных народаў” Олаўса Магнуса.
Недзе на Белай Русі мусіў знаходзіцца і легендарны ідал “Залатой Бабы”.